สถาบันนโยบายสาธารณะ (สนส. ม.อ.)

โครงการขับเคลื่อนระบบอาหารที่ยั่งยืนส่งเสริมการบริโภคอาหารเพื่อสุขภาวะอย่างสมดุลจังหวัดสงขลาและพัทลุง ระยะเวลาดำเนินงาน 15 พฤศจิกายน 2568 – 14 พฤศจิกายน 2569
ความสำคัญที่ต้องดำเนินโครงการ
ความมั่นคงทางอาหารเป็นเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน Sustainable Development Goals (SDGs) โดยการส่งเสริมเกษตรกรรมที่ยั่งยืน ซึ่งปีพ.ศ.2562 ซึ่งนิยามความมั่นคงทางอาหารครอบคลุมถึงเรื่องอาหารปลอดภัยและโภชนาการ จากการจัดอันดับ Global Food Security Index ประเทศไทยมีคะแนนความมั่นคงทางอาหารร้อยละ 65.1 อยู่อันดับที่ 52 จากทั้งหมด 113 ประเทศ ซึ่งอยู่อันดับต่ำกว่าจีน (อันดับ 35) ความไม่มั่นคงทางอาหารยังมีปัจจัยที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ (1) กลุ่มคนยากจนกลุ่มคนบอบบางเข้าไม่ถึงอาหารที่มีโภชนาการที่เหมาะสม (2) ประชากรไทยมีปัญหาการบริโภคไม่ได้ตามโภชนาการขาดความเข้าใจ บริโภคตามความชอบ (3) เกษตรกรรายย่อยส่วนใหญ่ยังไม่พร้อมเปลี่ยนแปลงรูปแบบการผลิตแบบเกษตรทฤษฎีใหม่ (4) เกษตรกรรายย่อยผู้ประกอบการรายเล็กมีปัญหาการเพิ่มผลผลิต ยกระดับรายได้ เพราะเข้าไม่ถึงทรัพยากร แหล่งทุน องค์ความรู้ เทคโนโลยี ด้านความปลอดภัยของอาหาร ยังคงมีการตกค้างของสารเคมีทางการเกษตรจากข้อมูลเครือข่ายเตือนภัยสารเคมีกำจัดศัตรูพืช (Thai-PAN) ได้เฝ้าระวังและเตือนภัยให้ผู้บริโภค ได้เก็บตัวอย่างผลไม้ 85 ตัวอย่างช่วงเดือนธันวาคม 2567 ในห้างสรรพสินค้าจำนวน 5 แห่ง ได้แก่ Makro, BigC ,Tops,Lotus, Gourmet Market และตลาดสด 12 จังหวัด ได้แก่ เชียงใหม่ นครสวรรค์ ราชบุรี ปทุมธานี นนทบุรี นครปฐม ระยอง ขอนแก่น ยโสธร มหาสารคาม อุบลราชธานี โดยส่งวิเคราะห์สารพิษครอบคลุม 419 รายการ พบสารคลอร์ไพริฟอส ในผลิตภัณฑ์กำจัดแมลง ตกค้างในส้มเปลือกล่อน 4 ตัวอย่าง ฝรั่ง 1 ตัวอย่าง พุทธาช็อคโกแลต 6 ตัวอย่าง ซึ่งสารพิษตกค้างในผลไม้เป็นวัตถุอันตรายชนิดที่ 4 ส่งผลต่อสมองของทารกและระบบประสาท (ที่มา https://www.tcc.or.th/category/food-and-drug) ในปัจจุบันพบโรคที่เกิดจากการบริโภคอาหาร และก่อให้เกิดปัญหาสุขภาพ โดยในปี 2567 จังหวัดที่มีอัตราป่วยรายใหม่โรคเบาหวานสูงสุด ได้แก่ จังหวัดพัทลุง 732.8 ต่อแสนประชากร และจังหวัดสงขลา 518.8 ต่อแสนประชากร อัตราการป่วยรายใหม่ของโรคความดันโลหิตสูงต่อแสนประชากร 952.3, 1,109 และ 1,149.6 โดยปี 2567 จังหวัดที่มีอัตราการป่วยรายใหม่โรคความดันโลหิตสูง ได้แก่ จังหวัดพัทลุง 1,477.3 ต่อแสนประชากร (ที่มา รายงานประจำปี 2567 สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 12 สงขลา) สาเหตุที่ทำให้เกิดโรคจากการบริโภคอาหาร ล้วนมาจากพฤติกรรมการกินอาหารไม่ดีต่อสุขภาพ ข้อมูลของมหาวิทยาลัยมหิดล พบว่า (1) การทานเนื้อสัตว์ติดมันของประชากรโดยรวมร้อยละ 40 กลุ่มที่ทานเนื้อสัตว์ติดมันพบมากในเพศชายที่เป็นกลุ่มวัยทำงานอายุ 15-59 ปี ที่อาศัยอยู่่ในจังหวัดพัทลุง (2) เครื่องดื่มรสหวาน ได้้แก่่ นมปรุงแต่งรส น้ำอัดลม น้ำหวาน โกโก้้ โอวันติน ชาเย็น กาแฟเย็น น้ำปั่น น้ำผลไม้้ นมเปรี้ยว เป็นต้น วัยทำงานกินปริิมาณเฉลี่ยมากที่สุดวันละ 314.65 ซีซี จังหวัดสงขลากินปริมาณเฉลี่ย วันละ 298.43 ซีซี และจังหวัดพัทลุง กินปริมาณเฉลี่ย วันละ 201.43 ซีซี (3) อาหารที่มีกะทิ/เนย เช่น พิซซ่า ขนมเค้ก เครป โรตีี คุกกี้ โดนัท ฮันนี่่โทสต์ และเบเกอรี่ต่างๆ กลุ่มผู้้สูงอายุกินเฉลี่ยมากที่สุด 1.68 ช้อนกินข้าว จังหวัดสงขลามีร้อยละของผู้กินได้้กินอาหารที่่มีีกะทิิ/เนยในช่วง 7 วันมากที่่สุด ร้อยละ 54.5 และจังหวัดพัทลุงมีร้อยละของผู้กินได้้กินอาหารที่่มีีกะทิิ/เนย ร้อยละ 44.9 (4) อาหารแปรรูปรสเค็ม เช่น บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป โจ๊กกึ่งสำเร็จรูป จังหวัดสงขลากินอาหารแปรรูปรสเค็มร้อยละ 21.1 และจังหวัดพัทลุงกินอาหารแปรรูปรสเค็มร้อยละ 14.1 (5) เครื่องปรุงรสเค็ม เช่น เกลือ น้ำปลา ซีอิ๊ว ซอสปรุงรส ซอสมะเขือเทศ กะปิ น้ำจิ้มไก่ น้ำปลาร้า โดยเป็นการเติมในอาหารที่ปรุงสุกแล้ว กลุ่มวัยทำงานเติมมากที่่สุด ร้อยละ 32.7 จังหวัดพัทลุงเติมในปริิมาณ มากที่่สุด วันละ 1.10 ช้อนชา และจังหวัดสงขลาเติมในปริิมาณวันละ 0.80 ช้อนชา (6) เติมน้ำตาล โดยมีการเติมเฉลี่ยวันละ 0.5 ช้อนชาต่อคนต่อวัน กลุ่มทางประชากรที่ได้มีการเติมน้ำตาลในช่วง 7 วันที่ผ่านมามากที่สุดในกลุ่มวัยทำงาน 15-59 ปี ร้อยละ 28.8 สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล ได้มีข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อส่งเสริมพฤติกรรมการบริโภคอาหาร ความมั่นคงทางอาหาร และความรอบรู้ด้านอาหาร ดังนี้ (1) จังหวัดสงขลา ควรให้้ความรู้ในประเด็นการกินขนมรสหวาน และอาหารที่กะทิิ/เนย เนื่องจากมีร้อยละของผู้ที่่ได้กินอาหารดังกล่าวในช่วง 7 วันที่ผ่านมาสูงกว่าจังหวัดอื่น เนื่องมาจากจังหวัดสงขลาเป็นพื้นที่ที่มีีชาวมุสลิมอยู่่เป็นจำนวนมาก ทำให้้การได้กินอาหารประเภทที่ใช้เนย กะทิิหรือขนมรสหวานมากกว่าที่่อื่น หน่วยงานที่เกี่ยวข้องและภาคี สสส. ในจังหวัดสงขลา ควรเพิ่ม การให้ความรู้กับคนในพื้นที่่และชาวมุสลิมในพื้นที่่ให้ลดการใช้้เนยหรือกะทิิในการทำอาหารกิน ภายในครัวเรือน รวมไปถึงมีีมาตรการที่่บังคับให้้ทางร้านค้า ร้านอาหาร ผู้ผลิตอาหารที่่ใช้้เนย/กะทิิในการผลิต ลดจำนวนการใช้้เนย/กะทิิลง หรือให้ไปใช้วัตถุดิบทางเลือกอื่นๆ แทนการใช้้เนย/กะทิิเพื่อทดแทน (2) จังหวัดพัทลุง ควรให้ความรู้ในประเด็นการกินอาหารที่กะทิิ/เนย เนื่องจากมีร้อยละของผู้ที่ได้กินอาหาร ดังกล่าวในช่วง 7 วันที่ผ่านมาสูงรองลงมาจากจังหวัดสงขลา โดยการส่งเสริมให้ใช้การรณรงค์และมาตรการเดียวกับจังหวัดสงขลา จากสถานการณ์ที่กล่าวมา จังหวัดสงขลาและพัทลุง จัดเป็นพื้นที่มีประชากรที่มีความเสี่ยงด้านสุขภาพ เสี่ยงด้วยโรค NCDs ภาวะน้ำหนักเกินและโรคอ้วนโรคที่เกิดจากพฤติกรรมการบริโภค จึงจำเป็นต้องบูรณาการทำงานประเด็นความมั่นคงทางอาหาร อาหารปลอดภัย และโภชนาการ เพื่อส่งเสริมให้เกิดการบริโภคอาหารอย่างสมดุล