สถาบันนโยบายสาธารณะ (สนส. ม.อ.)

บรรยายให้ความรู้ 1. ความสำคัญของมาตรฐานสุขาภิบาลต่อความเชื่อมั่นของผู้บริโภค
โดยนายนิติคม สังฆะโร ผู้อำนวยการส่วนบริการสาธารณสุข ท.นครหาดใหญ่ ตลาดนัดสุขภาพเทศบาลนครหาดใหญ่ ความสำคัญของการจำหน่ายอาหารคือ ความสะอาด ความปลอดภัยของอาหาร เพื่อให้ผู้บริโภคมั่นใจในคุณภาพของอาหาร การบริการก็เป็นสิ่งสำคัญ แม่ค้า พ่อค้าต้องแต่งกายสะอาด ใส่ผ้ากันเปื้อน ใส่หมวก เล็บมือสั้นสะอาด ต้องปฏิบัติตามมาตรฐานสุขาภิบาลอาหาร เพราะเป็นข้อปฏิบัติที่ผู้ขายต้องปฏิบัติ  ตลาดสุขภาพเทศบาลนครหาดใหญ่มีหลายฝ่ายเข้ามาเกี่ยวข้องเนื่องจากตลาดตั้งอยู่ในบริเวณสวนสาธารณะ เช่น กองช่าง ฝ่ายสวนสาธารณะ มีหน้าที่ดูแลความสะอาด เรียบร้อย ดังนั้นตลาดต้องมีการจัดการแผงขายอาหารให้มีความสวยงามพร้อมต้อนรับนักท่องเที่ยว ฝ่ายสาธารณสุขและสิ่งแวดล้อม เฝ้าระวังให้อาหารที่จำหน่ายในตลาดมีความปลอดภัยกับผู้บริโภค และส่วนสำคัญ คือ คณะกรรมการตลาด ที่ต้องสร้างความร่วมมือกับผู้ประกอบการให้ปฏิบัติตามกฎระเบียบตลาดที่ร่วมกันกำหนดขึ้นมา หากใครไม่ปฏิบัติตามกฎระเบียบ อาจจะต้องมีการตักเตือน และผู้ประกอบการก็ต้องไม่ขัดแย้งหรือทะเลาะกัน สร้างความวุ่นวายในตลาด ปัจจุบันตลาดนัดสุขภาพกำลังเป็นที่รู้จักของผู้บริโภค มีจำนวนผู้บริโภคเพิ่มมากขึ้น เฉลี่ยรายได้ของผู้ประกอบการหลักหมื่นบาทต่อเดือน จึงสรุปได้มาตลาดสุขภาพฯจึงมีความสำคัญต่อผู้ประกอบการเพราะเป็นแหล่งสร้างอาชีพ มีรายได้ ดังนั้นต้องทำให้ตลาดสุขภาพมีความเชื่อมั่นกับผู้บริโภค เพื่อให้ตลาดมีความยั่งยืนต่อไป

1. การสุขาภิบาลอาหารและน้ำในสถานประกอบการประเภทตลาด
   โดยนางสาวอิสริยา อักษรชื่น นักวิชาการสาธารณสุข ชำนาญการ สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสงขลา ยกตัวอย่างสถานการณ์การบริโภคอาหารที่ส่งผลเสียต่อสุขภาพ มีเหตุการณ์สำคัญ ตัวอย่างเช่น
   -อาหารเป็นพิษ ซึ่งเคยเกิดในจังหวัดสงขลามีนักเรียนกว่า 50 คนถูกนำตัวส่งโรงพยาบาลสาเหตุจากการรับประทานอาหารเที่ยงขณะมาทัศนศึกษาที่อำเภอหาดใหญ่
   -ข้าวกลางวันบูดทำให้นักเรียนเกือบร้อยคนมีอาการอาหารเป็นพิษ -พบเชื้อโนโรไวรัสระบาดหลังประพบผู้ป่วย1,436 รายในงานกีฬาสี -พบมีหนูวิ่งเล่นอยู่ในถาดอาหารในร้านแห่งหนึ่งถ่ายโดยผู้บริโภคที่ไปรับประทานอาหาร -ผู้บริโภคพบเส้นขนจากอวัยวะเพศอยู่ที่ในอาหาร -ผู้บริโภคโพสต์ใน facebook ว่ามีการมีการนำกล่องใส่ RTKมาพับใส่เครปญี่ปุ่นซึ่งเจ้าตัวบริโภคไปเกือบหมดเพิ่งสังเกตุว่าเป็นกล่องใส่ATK -มีการนำกระดาษบันทึกประวัติคนไข้มาพับเป็นถุงขนมโตเกียวใส่ให้ผู้บริโภครับประทาน -ผู้ประกอบการร้านลอดช่องชื่อดังใช้ถังสีมาใส่ลอดช่องพักไว้ซึ่งการใช้ถังสีมาใส่อาหารนั้นผิดกฎหมาย -พบร้านไส้ย่างมีแมลงวันตอมและมีไข่แมลงวันอยู่ที่อาหาร -ลูกค้าพบจิ้งจกอยู่ก้นถ้วยหลังรับประทานอาหารไปแล้วจนเกือบหมด -ผู้บริโภคโพสต์ใน facebook ซื้อข้าวหลามแต่ดันเจอจิ้งเหลนอยู่ในกระบอกข้าวหลาม และยังมีตะขาบ อยู่ในกระบอกข้าวหลามอีกด้วย สันนิษฐานว่าอาจเกิดจากการวางกระบอกไม่ไผ่ที่พื้นและไม่ตรวจสอบไม่ทำความสะอาดก่อนน้ำมาใช้งาน -ผู้บริโภคข้าวกล่องเจอไส้เดือนในกล่องอาหารซึ่งเป็นกล่องข้าวในโรงพยาบาลรัฐแห่งหนึ่ง -ชาวบ้านได้ฝากร้องเรียนว่าสุขอนามัยอยู่แห่งไหนพบว่ามีการชำแหละเนื้อหมูและวางไว้บนทางเท้าที่มีน้ำเจิ่งนองเพื่อรอจำหน่ายภาพถ่ายบริเวณตลาดกิมหยงเรียกร้องให้ผู้ประกอบการให้ความสนใจกับเรื่องของอนามัยมากกว่านี้และอยากให้เจ้าหน้าที่ของรัฐสนใจสุ่มตรวจให้บ่อยขึ้น -ตลาดดังแห่งหนึ่งที่มีรถไฟวิ่งผ่านขณะที่รถไฟวิ่งผ่านจะมีสิ่งปนเปื้อนจากรถไฟและสิ่งของที่วางกับพื้นซึ่งไม่ถูกสุขลักษณะแต่ยังได้รับความนิยมจากนักท่องเที่ยวเพราะมีความแปลกแต่น่าตื่นเต้น ขณะที่รถไฟมา -ผู้บริโภครายหนึ่งเจอหนอนลอยในน้ำซุปสุกี้เจ้าดัง -การแต่งกายของพ่อค้าแม่ค้าที่เรียกร้องความสนใจโดยแต่งกายไม่มีชิดทำให้มีเหงื่อและเส้นขนหลุดออกมาปนเปื้อนอาหารได้ -กระทรวงสาธารณสุขได้ออกกฎกระทรวงสุขลักษณะของสถานที่จำหน่ายอาหารโดยบังคับให้ใช้ตั้งแต่วันที่ 16 ธันวาคม 2561 ในเรื่องการควบคุมสสุขลักษณะสถานที่ขายห้ามใช้ก๊าซหุงต้มเป็นเชื้อเพลิงในการปรุงอาหารบนโต๊ะหรือที่รับประทานอาหาร ซึ่งบางร้านตั้งเป็นถังแก๊สต่อเข้ากับอุปกรณ์ปิ้งย่างให้ลูกค้าถือว่าอันตรายมาก -ลดลูกชิ้นที่สะอาดที่สุดในหาดใหญ่ รถเข็นสแตนเลสตัวรถพ่วงใส่ตู้ลูกชิ้นทำจากสแตนเลสแทบทั้งหมดรวมถึงไม้เสียบที่เป็นสแตนเลส ผู้ขายใส่แมสตลอดเวลา มือผู้ขายไม่สัมผัสอาหาร มีฝาปิดน้ำจิ้มและผักแนม ถือว่าเป็นเจ้าลูกชิ้นที่สะอาดที่สุด

มาตรฐานการสุขาภิบาลอาหารภายใต้วิถีใหม่ สะอาดปลอดภัยได้มาตรฐาน SAN กิจการประเภทPrivate 1.ตลาดสด 2.ตลาดนัด สถานที่จำหน่ายอาหาร 1.ร้านอาหาร/ภัตตาคาร 2.โรงอาหาร/ศูนย์อาหาร 3.โรงครัวโรงพยาบาล 4.ร้านจำหน่ายเครื่องดื่ม 5.Food Truck รถขายอาหาร 6.ร้านจำหน่ายอาหาร(Kiosk) สถานที่สะสมอาหาร 1.ซุบเปอร์มาร์เก็ต 2.มินิมาร์ท 3.ร้านขายของชำ กิจการประเภทPublic(สาธารณะ) 1.การเร่ขาย 2.การตั้งที่ใดที่หนึ่งเป็นปกติ -แผงจำหน่ายอาหาร -อาหารริมบาทวิถี(Street Food Good Health)

การขออนุญาตเปิดตลาดหรือจัดตั้งตลาด ต้องยื่นใบขอรับใบอนุญาตต่อเจ้าพนักงานท้องถิ่นเช่นเทศบาลหรือองค์การบริหารส่วนตำบลในพื้นที่ตามพระราชบัญญัติการสาธารณสุขพ.ศ 2535 เอกสารที่ต้องเตรียมสำเนาบัตรประชาชนและทะเบียนบ้านของผู้ขออนุญาตสำเนาทะเบียนบ้านของสถานที่ตั้งตลาดหนังสือรับรองนิติบุคคลกรณีเป็นบริษัทหรือห้างหุ้นส่วนหลักฐานแสดงว่าอาคารหรือพื้นที่ถูกต้องตามกฎหมายควบคุมอาคารหนังสือยินยอมให้ใช้สถานที่หรือสัญญาเช่า แผนผังและแผนที่พอสังเขปแสดงสถานที่ตั้งตลาดใบออกอนุญาตหรือหลักฐานอื่นที่เกี่ยวข้องตามกฎหมายเช่นใบอนุญาตขายสินค้าหรือผลตรวจสุขภาพผู้ค้าในตลาด ขั้นตอนการดำเนินการยื่นเอกสารนำแบบคำขอและเอกสารทั้งหมดไปยื่นที่สำนักงานเขตในกรุงเทพฯหรือองค์การบริหารส่วนตำบลเทศบาล เจ้าพนักงานสาธารณสุขจะลงพื้นที่ตรวจสอบสภาพสุขลักษณะของตลาดว่าตรงตามมาตรฐานความปลอดภัยในสุขาภิบาลหรือไม่ พิจารณาออกใบอนุญาตหากผ่านเกณฑ์เจ้าพนักงานท้องถิ่นจะอนุมัติและชำระค่าธรรมเนียมตามกำหนดโดยทั่วไปใบอนุญาตมี 1 ปีและต้องยื่นขอต่ออายุก่อนหมดอายุ กรณีตัวอย่าง
ป้าทุบรถชนะคดี 5 ตลาดหรือด่วนศาลตัดสินป้าทุบรถชนะคดีสั่งรื้อตลาดรอบบ้าน 5 แห่งใน 60 วัน พบว่าตลาดไม่ได้ขออนุญาตในการเปิดตลาด ป้าดังกล่าวได้รับค่าชดเชยจากกทม 3.6 แสนบาท เหตุเกิดจากบริเวณรอบบ้านได้มีการมาตั้งตลาดทำให้มีการเข้าออกลำบากและมีการสะสมของขยะเป็นจำนวนมากทำให้เจ้าของบ้านเกิดความเดือดร้อนจึงได้มีการทุบรถที่มาจอดขวางบริเวณหน้าบ้าน จึงเกิดเป็นเรื่องราว ป้าชนะคดีในเรื่องตลาดตามกฎหมายที่กล่าวมาข้างต้น

การจัดการสุขาภิบาลอาหาร การจัดการและการควบคุมอาหารให้สะอาดปลอดภัยจากเชื้อโรคพยาธิและสารเคมีที่มีพิษต่างๆซึ่งเป็นอันตรายหรืออาจเป็นอันตรายต่อการเจริญเติบโตของร่างกายสุขภาพและการดำรงชีวิตของชีวิต

การจัดการสุขลักษณะตลาดประเภทที่ 2การจัดการสุขลักษณะที่ดีลดความเสี่ยงต่อการเกิดโรคติดต่อซึ่งทำให้ผู้บริโภคมีสุขภาพดีมีการจัดการดังนี้

แบบตรวจสุขาภิบาลอาหาร5ปัจจัย 1. ด้านสถานที่ มีข้อกำหนดดังนี้ 1.ตำแหน่งและทางเดิน: ตั้งถูกต้องตามกฎหมาย ทางเดินกว้างไม่น้อยกว่า 2 เมตร ห่างจากแหล่งมลพิษหรือสิ่งปฏิกูลอย่างน้อย 100 เมตร (หากห่างไม่ถึงต้องมีมาตรการป้องกัน)
2.โครงสร้างและการระบายอากาศ: หลังคา/เต็นท์มั่นคงแข็งแรง มีการระบายอากาศดี ไม่มีกลิ่นเหม็นอับ
3.โต๊ะและแผงจำหน่าย: ทำจากวัสดุผิวเรียบ แข็งแรง ไม่ดูดซึมน้ำ ทำความสะอาดง่าย และมีความสูงจากพื้นไม่น้อยกว่า 60 เซนติเมตร
4.การจัดการน้ำเสีย: มีทางระบายน้ำที่มีตะแกรงดักขยะ มีบ่อดักไขมัน/บ่อพักน้ำเสีย ไม่ระบายน้ำทิ้งลงทางสาธารณะให้เกิดเหตุเดือดร้อนรำคาญ
5.การทำความสะอาด: ทำความสะอาดสถานที่ พื้น และจุดสัมผัสร่วมด้วยสารทำความสะอาดเป็นประจำทุกวันที่เปิดทำการ
6.ห้องส้วมและอ่างล้างมือ: ส้วมถูกสุขลักษณะตั้งห่างไม่เกิน 50 เมตร มีอ่างล้างมือพร้อมสบู่เพียงพอ และทำความสะอาดจุดเสี่ยง/จุดสัมผัสร่วมเป็นประจำ
7.การจัดการขยะ: มีถังขยะเพียงพอ ไม่รั่วซึม มีฝาปิดมิดชิด แยกประเภท มีจุดรวบรวมขยะที่ขนย้ายสะดวก และนำไปกำจัดทุกวัน
8.น้ำใช้: จัดให้มีน้ำประปาหรือน้ำสะอาดเพียงพอต่อการใช้งานในแต่ละวัน
2. ด้านอาหาร
9.วัตถุดิบ: สะอาด ปลอดภัย ได้มาตรฐานตามกฎหมาย วางสูงจากพื้นไม่น้อยกว่า 60 เซนติเมตร
อาหารสด: แยกแผงเป็นสัดส่วน เก็บในอุณหภูมิที่เหมาะสม (เนื้อสัตว์สด <5^∘ C, ผักสด ≤〖10〗^∘ C) ป้องกันน้ำไหลลงพื้น และไม่ใช้แสงหรือวัสดุตบตาสภาพจริง
10.แผงจำหน่ายอาหารสดต้องจัดเป็นสัดส่วนทำด้วยวัสดุแข็งแรงผิวเรียบทำความสะอาดได้ง่ายและต้องสูงจากพื้นไม่น้อยกว่า 60 cm มีการเก็บรักษาอาหารสดในอุณหภูมิที่เหมาะสมสะอาดปลอดภัยจัดให้มีการป้องกันไม่ให้มีน้ำหรือของเหลวออกจากแผงจำหน่ายไหลสู่พื้นดินไม่ใช้แสงหรือวัสดุอื่นใดที่ทำให้มองเห็นอาหารต่างไปจากสภาพที่มีความจริงหรือผิดจากธรรมชาติ 11.อาหารปรุงสำเร็จ: ใส่ภาชนะสะอาด มีการปกปิดมิดชิด ใช้อุปกรณ์หยิบจับ และวางสูงจากพื้นไม่น้อยกว่า 60 เซนติเมตร
อาหาร/น้ำดื่มในภาชนะปิดสนิท: มีเครื่องหมาย อย. ถูกต้อง และวางสูงจากพื้นไม่น้อยกว่า 15 เซนติเมตร
12.น้ำดื่มบริการ: ภาชนะมีก๊อกหรือทางเทรินสะอาด วางสูงจากพื้นไม่น้อยกว่า 60 เซนติเมตร
13.น้ำแข็งบริโภค: สะอาด ได้มาตรฐาน บรรจุในภาชนะมีฝาปิด ใช้อุปกรณ์ตักด้ามยาวควรเป็นสแตนเลส ห้ามแช่สิ่งของอื่นรวม และขอบภาชนะสูงจากพื้นไม่น้อยกว่า 60 เซนติเมตร
3. ด้านภาชนะ อุปกรณ์
14.ภาชนะบรรจุอาหาร สะอาดปลอดภัยมีสภาพดีไม่ชำรุดจะเก็บในที่สะอาดมีการปกปิดวางสูงจากพื้นไม่น้อยกว่า 60 เซนติเมตรและจัดบริการช้อนกลางเมื่อรับประทานร่วมกัน
15.การเลือกภาชนะควรเลือกใช้ภาชนะที่เป็นสแตนเลสแก้ส กระเบื้องถ้วยแก้ว ไม่ควรใช้ภาชนะใส่อาหารที่มีลวดลาย สีสัน ภาชนะที่ล้างทำความสะอาดยาก ขวดที่มีคอขาด ห้ามใช้วัสดุที่เหลือจากผลิตภัณท์ต่างๆเช่นกระปุกสกินแคร์เพราะมีสารอันตรายปนเปื้อน 16.การล้างทำความสะอาดกรณีที่มีการนั่งรับประทานอาหารในตลาดต้องจัดให้มีที่ล้างทำความสะอาดภาชนะอุปกรณ์เครื่องมือเครื่องใช้ด้วยน้ำยาล้างจานหรือสารทำความสะอาดล้างด้วยน้ำสะอาดหรือน้ำไหลและบริเวณของจำหน่ายอาหารสดและผลจำหน่ายอาหารประเภทปรุงสำเร็จและมีการฆ่าเชื้อโรคด้วยวิธีการที่เหมาะสมภายหลังทำความสะอาด 4. ด้านบุคคล
17.ทะเบียนผู้ขาย จัดทำทะเบียนผู้ขายและผู้ช่วยขาย พร้อมระบุประเภทสินค้าที่จำหน่าย
18.สุขวิทยาส่วนบุคคลสุขภาพแข็งแรง ไม่เป็นโรคติดต่อ แต่งกายสะอาด สวมเสื้อมีแขน ผ้ากันเปื้อน หมวก/เน็ตคลุมผม รองเท้าหุ้มส้น เล็บสั้น ไม่มีแผลที่มือ และตรวจสุขภาพประจำปีอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง
19.การอบรมผ่านการอบรมด้านสุขาภิบาลอาหารตามหลักสูตรที่กรมอนามัยหรือ อปท. กำหนด
20.ด้านสัตว์และแมลงนำโรค
การควบคุม: มีมาตรการป้องกันและกำจัดสัตว์/แมลงพาหะนำโรคอย่างน้อยเดือนละ 1 ครั้ง และไม่พบสัตว์นำโรคหรือสัตว์เลี้ยงในบริเวณตลาด
กรณีตัวอย่างจากตลาดสดแห่งหนึ่งมีการนำเขียงไม้ขนาดใหญ่ซึ่งใช้ท่อนไม้ทั้งท่อนนำมาเป็นเคียงเพื่อหั่นเนื้อสัตว์ซึ่งพบสุนัขมากินเสร็จเนื้อที่อยู่บริเวณเขียงซึ่งผิดสุขลักษณะเป็นอย่างมาก

ขั้นตอนระดับการรับรองมาตรฐาน SAN ระดับ SAN (มาตรฐานพื้นฐาน)ผ่านการอบรมสุขาภิบาลอาหาร มีใบอนุญาต/หนังสือรับรองจาก อปท. และประเมินผ่านเกณฑ์ 5 ปัจจัย (20 ข้อ) ในระบบ Food Handler
ขั้รตอนระดับ SAN Plus (ยกระดับ): ต้องผ่านเกณฑ์ SAN ร่วมกับผ่านการตรวจปนเปื้อนเชื้อโคลิฟอร์มแบคทีเรียในอาหาร ภาชนะ และมือผู้สัมผัสอาหาร (ผ่านไม่น้อยกว่าร้อยละ 90) พร้อมผ่านการตรวจไม่พบสารปนเปื้อน 3 ชนิดขึ้นไป (เช่น ฟอร์มาลิน, สารกันรา, บอแรกซ์, สารฟอกขาว, ยาฆ่าแมลง)

การประเมินรับรองมาตรฐานด้วยยกระดับนายสุขาภิบาลอาหารภายใต้วิธีใหม่ “สะอาด ปลอดภัย ได้มาตราฐาน” ขั้นตอนการรับรองมาตราฐานSAN 1.ผู้ประกอบการ,ผู้สัมผัสอาหารผ่านการอบรมด้านสุขาภิบาลอาหาร 2.ขอใบอนุญาตหนังสือรับรองการแจ้งจาก อปท. เกณฑ์มาตรฐานสุขาภิบาลอาหาร 5 ปัจจัย -ตลาดประเภทที่1 -ตลาดประเภทที่2 -สถานที่จำหน่ายอาหาร -สถานที่สะสมอาหาร -การจำหน่ายอาหารในที่หรือสาธารณะ(อาหารริมบาทวิถี) 3.สถานประกอบการประเมินตนเองตามแบบประเมินสุขาภิบาลSANในแพลตฟอร์มfoodhandler -เจ้าหน้าที่ประเมิณรับรองในแพลตฟอร์มfoodhandler(อปท.(สสอ.+รพ.+รพ.สต.)) หากปฏิบัติครบทั้ง 3 ส่วนจะสามารถปริ้นสัญลักษณ์SANออกจากระบบ foodhandler ได้ ขั้นตอนการรับรองมาตรฐาน SAN Plus 1. สถานประกอบกิจการปฏิบัติตามเกณฑ์มาตรฐานระดับรัฐและทำการประเมินตนเองในแพลตฟอร์ม foodhander 2.เจ้าหน้าที่ประเมิญรับรองในแพลตฟอร์มfoodhandler(ศอ.+สสจ./สสอ.+อปท.) หากปฏิบัติครบทั้ง จะสามารถปริ้นสัญลักษณ์SAN Plus ออกจากระบบ foodhandler ได้ 3. สุขวิทยาส่วนบุคคลของผู้สัมผัสอาหาร โดยนางสุกัญดา เหมืองทอง นักวิชาการสุขาภิบาลชำนาญการ ท.นครหาดใหญ่ 1.ความหมายความสำคัญของผู้สัมผัสอาหาร ผู้สัมผัสอาหาร (Food Handler): บุคคลซึ่งทำหน้าที่เกี่ยวข้องกับอาหารทั้งหมด ได้แก่ ผู้เตรียม, ผู้ปรุงประกอบ, ผู้เสิร์ฟ, ผู้จำหน่าย, ผู้ลำเลียง/ขนส่งอาหาร และผู้ทำความสะอาดภาชนะอุปกรณ์
2.สุขวิทยาส่วนบุคคลของผู้สัมผัสอาหาร การดูแลและส่งเสริมสุขภาพร่างกายของผู้ที่ทำงานเกี่ยวกับอาหารให้สมบูรณ์แข็งแรงไม่เป็นโรค และมีการปฏิบัติตนอย่างปลอดภัย เพื่อป้องกันการแพร่กระจายเชื้อโรคไปสู่ผู้บริโภคทั้งทางตรงและทางอ้อม ปัจจัยสาเหตุที่ทำให้อาหารสกปรก: เกิดจาก 5 ปัจจัยหลัก ได้แก่ บุคคล, อาหาร, สถานที่, ภาชนะอุปกรณ์ และสัตว์/แมลงนำโรค
ผู้สัมผัสอาหารแพร่กระจายโรคได้อย่างไร ช่องทางการแพร่กระจายเชื้อโรคสู่อาหาร
-กรณีที่เป็นพาหะของโรคติดต่อทางเดินอาหารผู้สัมผัสอาหารมีเชื้อโรคอยู่ในตัว  (เช่น เชื้อไทฟอยด์) แต่ไม่แสดงอาการ
-กรณีป่วยเป็นโรคที่สามารถติดต่อได้ทางสัมผัสทางน้ำมูกน้ำลายได้แก่โรคติดต่อทางเดินอาหาร: เช่น โรคอุจจาระร่วง หรือบิด จากการไม่ล้างมือให้สะอาดหลังเข้าห้องส้วมแล้วไปสัมผัสอาหาร โรคติดต่อทางระบบหายใจ/น้ำลาย: เช่น วัณโรค, หวัด, ไวรัสตับอักเสบเอ จากการไอ จาม หรือพูดคุยรดอาหาร
-กรณีมือมีบาดแผลฝีหนองบาดแผลและพฤติกรรม: การมีฝี หนอง แผลที่มือ หรือการคุ้ย แคะ แกะ เกา ร่างกาย
-กรณีมีพฤติกรรมไม่ถูกต้องก็อาจทำให้อาหารถูกปนเปื้อนด้วยเชื้อโรคและสิ่งสกปรกได้ การปฏิบัติตนให้เป็นผู้มีสุขภาพดี
-รักษาความสะอาดของร่างกายให้ถูกวิธีอย่างสม่ำเสมออาบน้ำสระผม มือและเล็บไม่ยาวไม่ทาสีเล็บ แปรงฟัน -รับประทานอาหารครบ 5 หมู่ ในปริมาณที่เหมาะสม และดื่มน้ำสะอาดวันละ 6–8 แก้ว
-ถ่ายอุจจาระในส้วมเป็นเวลาทุกวัน และรับประทานอาหารที่มีกากใย
-ออกกำลังกายสม่ำเสมอ และนอนหลับพักผ่อน 7–8 ชั่วโมงในที่อากาศถ่ายเท
-ทำจิตใจให้ร่าเริง ตรวจสุขภาพประจำปี หลีกเลี่ยงการคลุกคลีกับผู้ป่วย และงดเว้น อบายมุข บุหรี่ สุรา สารเสพติด
-ไม่คลุกคลีกับผู้ป่วยที่เป็นโรคติดต่อหรือหลีกเลี่ยงแหล่งที่มีโรคติดต่อ -หลีกเลี่ยงอบายมุขต่างๆเช่นลดหรือเลิกการสูบบุหรี่งดดื่มสุราและสิ่งเสพติดอื่นๆ -ควรมีการตรวจสุขภาพประจำปี โรคที่ห้ามผู้สัมผัสอาหารไม่ควรเป็นขณะปฏิบัติงาน อหิวาตกโรค, โรคบิด, อาหารเป็นพิษ, ไข้ไทฟอยด์, ไวรัสตับอักเสบเอ
วัณโรค, ไข้หัด, ไข้สุกใส, โรคคางทูม, โรคผิวหนังที่น่ารังเกียจ
สุขนิสัยที่ดีในการปฏิบัติงาน -เตรียมตัวก่อนปรุงหรือจำหน่ายอาหาร การแต่งกายให้สะอาดโดยสวมเสื้อมีแขนใส่หมวกหรือเน็ตคลุมผมไม่สวมเครื่องประดับเช่นนาฬิกาข้อมือแหวนติดบัตรประจำตัวผู้ผู้สัมผัสอาหารตัดเล็บให้สั้นไม่ทาสีเล็บใส่ผ้ากันเปื้อน ในกรณีมีแผลที่มือให้ทำความสะอาดใส่ยาฆ่าเชื้อโรคทำแผลปิดพลาสเตอร์และสวมถุงมือให้เรียบร้อย ล้างมือให้สะอาดด้วยน้ำและสบู่ทุกครั้งก่อนปรุงอาหารและหลังออกจากห้องน้ำ มือเป็นอวัยวะที่สัมผัสกับสิ่งของต่างๆมือเป็นสื่อสำคัญที่จะนำเชื้อโรคเข้าสู่ร่างกายมือที่สัมผัสกับสิ่งสกปรกแล้วหยิบจับอาหารเข้าปากสัมผัสบริเวณตาจมูกใบหน้าและอวัยวะอื่นๆตามร่างกายก็จะทำให้ติดเชื้อโรคได้การล้างมือบ่อยๆสามารถป้องกันโรคต่างๆเช่นท้องร่วงท้องเสียบิดตับอักเสบผิวหนังอักเสบไข้หวัดนกเป็นต้น วิธีการล้างมือ 7 ขั้นตอนดังนี้ 1. ฝ่ามือถูกัน 2. ความมือถูหลังมือและนิ้วถูซอกนิ้ว 3. ฝ่ามือถูฝ่ามือและนิ้วถูซอกนิ้ว 4. หลังนิ้วมือถูฝ่ามือ 5. ถูนิ้วหัวแม่มือโดยรอบด้วยฝ่ามือ 6. ปลายนิ้วถูขวางฝ่ามือ 7. ถูรอบข้อมือ การเช็ดมือมีข้อปฏิบัติดังนี้ ปล่อยให้แห้งเองหรือถ้าจำเป็นต้องเช็ดมือให้ใช้กระดาษที่ใช้ครั้งเดียวหรือผ้าเช็ดที่ม้วนเมื่อเช็ดแล้วให้ดึงส่วนที่สะอาดสำหรับคนต่อไปหรือใช้เครื่องเป่าไฟฟ้าเป่ามือให้แห้งไม่ควรใช้ผ้าเช็ดมือที่แขวนไว้ผืนเดียวแล้วเช็ดซ้ำๆกัน -ระหว่างการปรุงและประกอบอาหาร สำหรับพ่อค้าแม่ค้าระหว่างการปรุงและประกอบอาหารข้อควรปฏิบัติดังนี้ สวมหมวกคลุมผม,งดใส่เครื่องประดับ,สวมถุงมือขณะหยิบอาหาร,โต๊ะประกอบปรุงสูงจากพื้นอย่างน้อย 60ซม.,ปิดคลุมอาหารลดการปนเปื้อน,แยกเขียงสำหรับอาหารสดและผัก,เลือกขายอาหารที่ปรุงสุกใหม่ เมื่อไอหรือจามต้องใช้ผ้าสะอาดปิดปากและจมูกทุกครั้งสวมหน้ากากผ้าหรือหน้ากากอนามัยทุกครั้งเพื่อป้องกันการไอจามละอองและเชื้อโรคที่ออกจากร่างกาย,ไม่แคะแกะเกาตามส่วนต่างๆของร่างกายขณะปรุงอาหาร,ไม่พูดคุยหรือสูบบุหรี่ขณะปรุงอาหาร,การชิมอาหารต้องตัดแบ่งใส่ถ้วยและใช้ช้อนชิมโดยเฉพาะ -การจำหน่ายอาหารและการเสริฟอาหาร ระหว่างการจำหน่ายอาหารและการเสิร์ฟอาหารมีข้อควรปฏิบัติดังนี้ ใช้อุปกรณ์ที่สะอาดหยิบจับอาหารไม่ใช้มือหยิบจับอาหารโดยตรง ล้างมือให้สะอาดเปลี่ยนถุงมือเมื่อฉีกขาดหรือเปื้อนสิ่งสกปรกควรเปลี่ยนทุก 4 ชั่วโมง แยกใช้อาหารระหว่างดิบกับอาหารสุก เมื่อใช้เสร็จแล้วให้ดึงถุงมือออกโดยการดึงลอกออกจากมือไม่ให้ฝ่ามือนิ้วมือสัมผัสกับถุงมือด้านนอก ไม่ควรนำถุงมือไปล้างแล้วกลับมาใช้ใหม่ เลือกถุงมือให้เหมาะกับชนิดของอาหารที่สัมผัสและดูวันหมดอายุของถุงมือ เลือกใช้อุปกรณ์ที่เหมาะสมหยิบตักอาหารที่เตรียมหรือปรุงสำเร็จแล้วเช่นทัพพีปากคีบช้อนตักตะเกียบโดยอุปกรณ์ดังกล่าวต้องสะอาดและจัดวางในที่เหมาะสม หยิบจับภาชนะอุปกรณ์ให้ถูกวิธีเช่น
การเสิร์ฟ จาน ช้อน ต้องไม่ให้นิ้วมือสัมผัสภาชนะในส่วนที่จะสัมผัสอาหารใช้นิ้วหัวแม่มือสัมผัสที่ขอบจานและใช้ 4 นิ้วรองที่ก้นจาน ส่วนอาหารร้อนควรใช้จานรอง
การเสิร์ฟ อาหารหลายจาน ควรใช้ถาดรองไม่วางซ้อนกัน การเสิร์ฟ ช้อน ส้อม ตะเกียบให้จับเฉพาะที่ด้านเท่านั้น การเสิร์ฟ น้ำแข็งต้องใช้ช้อนหรือทัพพีด้ามยาวตัด การเสิร์ฟ แก้วน้ำต้องจับต่ำกว่ากึ่งกลางแก้วลงมาอย่าให้นิ้วแตกถูกบริเวณปากแก้ว เสิร์ฟช้อนกลางทุกครั้งเมื่อลูกค้าสั่งอาหารมารับประทานร่วมกันตั้งแต่ 2 คนขึ้นไป การบริหารจัดการภายในร้านขั้นลำดับขั้นตอนดังนี้ การกล่าวต้อนรับ,แนะนำรายการอาหาร,รับคำสั่งรายการอาหาร,การเสริฟอาหาร,ส่งลูกค้าหลังจากรับประทานเสร็จ,การเก็บโต๊ะและทำความสะอาด,การจัดโต๊ะการดูแลรักษาความสะอาดภายในร้าน เพื่อสร้างการต้อนรับครั้งแรกและความประทับใจเริ่มตั้งแต่ต้นจนจบ เคล็ดลับการเลือกซื้อผักสดและผลไม้ ผักสดผลไม้เป็นอาหารที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพโดยให้สารอาหารที่จำเป็นต่อการเจริญเติบโตช่วยสร้างสมดุลของร่างกายทำให้ระบบการย่อยและระบบการขับถ่ายดีขึ้น อันตรายจากผักสดผลไม้อาจก่อให้เกิดโรคต่อร่างกายได้หากมีการปนเปื้อนจาก
1.เชื้อโรคและพยาธิ
2.สารพิษตกค้างสารป้องกันและกำจัดศัตรูพืชตามการใช้สารเคมีเติมแต่ง/ฟอร์มาลีนบอแรกซ์/สารฟอกขาว การเลือกซื้อ
1.ไม่มีคราบดินหรือคราบขาวของสารพิษกำจัดศัตรูพืช 2.ซื้อผักสดที่มีรูพรุนเป็นรอยกัดแทะ 3.ซื้อผักสดอนามัยหรือผักกางมุ้ง
4.กินผักตามฤดูกาล
5.กินผักพื้นบ้าน 6.ไม่กินผักชนิดใดชนิดหนึ่งเป็นประจำ วิธีการล้าง 1.ล้างน้ำไหลแช่น้ำนาน 15 นาทีจากนั้นเปิดน้ำไหลแรงพอประมาณคลี่ใบผักผลไม้ถูไปมาประมาณ 2 นาทีจะช่วยลดสารตกค้างได้ 25-63 % 2.ใช้ผงฟูหรือเบกกิ้งโซดา 1/2ช้อนโต๊ะผสมน้ำอุ่นหรือน้ำธรรมดา 10 ลิตรแช่นาน 15 นาทีจากนั้นล้างออกด้วยน้ำสะอาดลดสารตกค้างได้ 90 ถึง 95% 3.ใช้น้ำส้มสายชูน้ำส้มสายชู 5% 1 ช้อนโต๊ะผสมน้ำ 4 ลิตรแช่น้ำนาน 15 นาทีแล้วล้างออกด้วยน้ำสะอาดลดสารตกค้างได้ 60 ถึง 84% กิจกรรมเสริม
1.สาธิตการล้างมือที่ถูกต้องโดยขอตัวแทนจากผู้เข้าร่วมประชุมออกมาเต้นตามจังหวะเพลงและมีท่าถูกมือที่ถูกต้องประกอบ และมอบของที่ระลึกเป็นผ้ากันเปื้อน 2.สาธิตการใส่ผ้ากันเปื้อน,หมวกที่ถูกวิธี โดยผู้เข้าร่วมออกมาสาธิต และรับชุดผ้ากันเปื้อนเป็นของที่ระลึก ข้อแนะนำจากวิทยากร อาจมีการใส่ชุดผ้ากันเปื้อนให้เป็นทีมเดียวกันทั้งตลาด หรือแต่งกายตามเทศกาลให้เป็นอัตลักษณ์ของตลาด จากใจคณะกรรมการตลาดสุขภาพ ป้าตุ๋ย สถานที่นี้อำนวยความสะดวกให้ทั้งพวกเราและลูกค้าที่มาเที่ยวชมตลาดนัด ซึ่งตลาดของเราถือว่าสุดยอดมาก ต้องขอบคุณผู้ประกอบการทุกท่านที่ให้ความร่วมมือ สิ่งสำคัญที่เห็นได้ชัดคือ เมื่อเราขนของลงเสร็จแล้วก็นำรถไปจอดที่ลานด้านนอก เพื่ออำนวยความสะดวกให้ลูกค้า พอลูกค้ามาเยอะ เราก็ขายดี  คณะกรรมการจะทำหน้าที่แบบนี้ต่อไปเพื่อให้ตลาดของเราอยู่ได้อย่างยั่งยืน พี่ขวัญ ทำหน้าที่เกี่ยวกับการคัดเลือกผู้ค้าและผู้ประกอบการรายใหม่ที่จะเข้ามาขายในตลาด ซึ่งพวกเราช่วยกันดูแลทุกคนให้ได้รับความสะดวกในการขายของ พี่ใหม่ รู้สึกภูมิใจมากที่ได้ดูแลตลาดของเรา หลายคนคงรู้สึกว่าตลาดของเราพัฒนาขึ้นตามลำดับ ต้องขอขอบคุณทุกท่านที่ให้ความร่วมมือกับคณะกรรมการและเทศบาลเป็นอย่างดี นโยบายต่างๆ ที่รับมาจากเทศบาล เราก็สามารถปฏิบัติตามได้เกือบทุกข้อ ทำให้เทศบาลมองตลาดของเราในแง่ดีมาก จึงอยากให้ทุกคนช่วยกันรักษาความดีนี้ไว้ เพื่อพัฒนาตลาดให้ดียิ่งขึ้น อยากให้ทุกคนลองตั้งคำถามกับตัวเองว่า จากวันแรกที่มาขายจนถึงวันนี้ สิ่งที่เปลี่ยนแปลงและพัฒนาขึ้น มันส่งผลให้ลูกค้าเดินเข้ามาหาเราเพราะอะไร กิจกรรมทุกอย่างที่กรรมการคิดขึ้นมา ล้วนแฝงด้วยจิตวิทยาในการดึงดูดลูกค้า ไม่ว่าจะเป็นการเต้นแอโรบิกตอนเช้า การแสดงบนเวที คาราโอเกะ ตลอดจนงานเทศกาลต่างๆ ซึ่งเทศบาลก็ช่วยประชาสัมพันธ์ตลาดให้อีกทางหนึ่ง ขอขอบคุณเทศบาลและทีมงานทุกส่วนที่ช่วยดูแล ทำให้ตลาดของเรามีชื่อเสียง หลายคนพูดเป็นเสียงเดียวกันว่าตลาดของเรามียอดขายเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ซึ่งเกิดจากการที่เราช่วยกันพัฒนา ดูแลกันเอง โดยมีเทศบาลเป็นพี่เลี้ยง ความสำเร็จนี้เป็นความร่วมมือและความภาคภูมิใจของทุกคน เพราะกรรมการคิดอย่างเดียวไม่ได้ หากสมาชิกไม่ร่วมมือกัน ข้อตกลงจากผู้เข้าร่วม การประชุมจัดระเบียบและการบิ๊กคลีนนิ่ง 1.จากการประชุมเสนอให้จัดประชุมปีละ 4 ครั้ง (ไตรมาสละ 1 ครั้ง) หลังเวลาขายวันอาทิตย์ ช่วงประมาณเที่ยง ขอความร่วมมือทุกคนให้เข้าร่วมประชุม เพื่อการพัฒนาร่วมกัน 2.กิจกรรม Big Cleaningสรุปจัดเดือนละ 1 ครั้ง เนื่องจากก่อนหน้านี้พบนัดหมายแล้วคนมาร่วมงานน้อย 3.ที่จอดรถ การจัดระเบียบที่จอดรถบริเวณข้างไอซ์โดมและบริเวณตลาดได้รับความร่วมมือดีขึ้น 4.การนำรถเข้า-ออก อนุญาตให้นำรถเข้ามาลงของได้ถึงเวลา 10:30 น. หลังจากนั้นต้องนำรถออกไป เพื่อไม่ให้บดบังและรบกวนลูกค้าที่มาเดินตลาด 5.ระเบียบตลาด กำลังร่างระเบียบให้เป็นทางการและชัดเจนขึ้น เพื่อส่งให้ทางเทศบาลต่อไป 6.การสื่อสารภาพลักษณ์มกำลังเน้นย้ำเรื่องการทะเลาะวิวาท หากมีภาพลักษณ์เชิงลบบนสื่อ ร้านค้าต้นเหตุต้องรับผิดชอบ หากจำเป็นกรรมการสามารถเสนอเทศบาลให้สั่งหยุดขายได้ 7.ข้อแนะนำจากผู้เข้าร่วมประชุมแนะนำว่าควรมีการปริ้นข้อความที่เป็นภาษาต่างประเทศติดที่ร้านเพื่อให้ลูกค้าชาวต่างชาติที่เข้ามาซื้อของมีความเข้าใจมากยิ่งขึ้นเช่นขายอาหารชนิดอะไรราคาเท่าไหร่

ผู้ประกอบการตลาดนัดสุขภาพเทศบาลนครหาดใหญ่